Dasturlashni Biz Bilan O'rganing!!!

Pascal dasturlash tili. 16-Qism Massivlar va ularning ustida dasturlar

Coder — Tue, 14 Apr 2015 14:49:32 GMT

1.Kirish
Ko‘p hollarda jadval yoki matritsalar ko‘rinishidagi ma’lumotlar bilan ish yuritish kerak bo‘ladi. Jadvalda ma’lumotlar juda ko‘p bo‘lgani sabab, ularning har bir yacheykasidagi sonni mos ravishda bitta o‘zgaruvchiga qiymat qilib berilsa ular ustida ish bajarish ancha noqulayliklarga olib keladi. SHu sabab dasturlashda bunday muammolar massivlarni ishlatish yordamida hal qilinadi.

2.Massivlar va ular ustida ish yuritish.

Massiv - bu bir nom bilan belgilangan qiymatlar to‘plami yoki jadvaldir. Massivning har bir elementi massiv nomidan so‘ng o‘rta qavs ichiga olingan raqam va arifmetik ifoda yozish bilan belgilanadi. Qavs ichidagi raqam massiv indeksini belgilaydi. Vektorni bir o‘lchovli massiv, matritsani ikki o‘lchovli massiv deb qarash mumkin.
Bir o‘lchovli massivda uning har bir elementi o‘zining joylashgan o‘rin nomeri bilan aniqlanadi va nomeri qavs ichida indeks bilan yoziladi. Ikki o‘lchovli massiv elementi o‘zi joylashgan satr va ustun nomerlari yordamida aniqlanadi. SHu sabab ikki o‘lchamli massiv elementi ikkita indeks orqali yoziladi. Masalan: A[i,j] bu erda i-satr nomeri j-ustun nomerini bildiradi.
Har bir massiv o‘z o‘lchamiga ega bo‘lib va u dasturda e’lon qilingan bo‘lishi kerak. Massivni e’lon qilish dasturning bosh qismida berilib, uning yozilishi umumiy holda quyidagicha bo‘ladi:
Masalan:
A,B:Array[1..100] of real;
C,A1,D:Array[1..10,1,,15] of real;
Bu erda A va B massivlari 100tadan elementga ega. C,A1,D1 massivlari esa 10x15=150 tadan elementga ega.
Massivlarni e’lon qilishdan maqsad massiv elementlari uchun kompьyuter xotirasidan joy ajratishdir.
Massiv elementlari qiymatlarini kiritish uchunssikl operatorlaridan foydalaniladi. Misol: For i:=1 to 10 do Read(A[i]);
Bu misolda A massivning 10 ta elementi qiymatini ekrandan ketma-ket kiritish kerak bo‘ladi. Xuddi shunday massiv qiymatlarini ekranga chiqarish ham mumkin. Misol: For i:=1 to 10 do Write(A[i]);
Dasturda massiv elementlarini ishlatganda ularning indeksi e’lon qilingan chegaradan chiqib ketmasligi kerak.

3.Massiv elementlarini tartiblash usullari.

Massivni tartiblashtirishning bir necha usullari (algoritmlari) mavjud. Ulardan quyidagi usullarni qarab chiqamiz:
-tanlash usuli;
-almashtirish usuli.
Tanlash usuli yordamida massivni o‘sish bo‘yicha tartiblashtirish algoritmi quyidagicha:
1.Massivning birinchi elementidan boshlab qarab chiqilib eng kichik element topiladi.
2.Birinchi element bilan eng kichik element joylari almashtiriladi.
3.Ikkinchi elementidan boshlab qarab chiqilib eng kichik element topiladi.
4.Ikkinchi element bilan eng kichik element joylari almashtiriladi.
5.Bu protsess bitta oxirgi elementgacha takrorlanadi.
Bu algoritm dasturi quyidagicha bo‘ladi:

Program Sort;
Const n=5;
Var i, j, min, k, buf: Integer; a: Array[1..n] of Integer;
Begin
Writeln (‘Massivni tartiblashtirish’);
Write (n:3,’ -ta massiv elementini kiriting’);
For k:=1 to n Do Read(a[k]);
For i:=1 to n-1 Do
Begin { kichik elementni topish }
min:=i;
For j:=i+1 to n Do
Begin
If a[j] buf:=a[i]; a[i]:=a[min]; a[min]:=buf;
For k:=1 to n Do Write (a[k],’ ‘);
Writeln;
End;
End;
Writeln(`Massiv tartiblashtirildi.`);
End.

Dastur natijasi:

Massivni tartiblashtirish
5 ta massiv elementini kiriting
12 -3 56 47 10
Tartiblatirish
-3 12 56 47 10
-3 10 56 47 12
-3 10 12 47 56
-3 10 12 47 56
Massiv tartiblashtirildi.

Almashtirish usuli yordamida massiv elementlarini o‘sib borishda tartiblashtirish algoritmi quyidagicha:
1.Massivning birinchi elementidan boshlab ketma-ket hamma qo‘shni elementlar bir-biri bilan solishtirilib, agar birinchisi ikkinchisidan kichik bo‘lsa ular joyi almashtirilib boriladi.
2.Bu protsess davomida kichik qiymatli elementlar massiv boshiga katta elementlar esa oxiriga siljitilib boriladi. SHu sabab bu usul «puzirka» usuli ham deyiladi.
3.Bu protsess massiv elementlar sonidan bitta kam marta takrorlanadi.
Masalan:
3 2 4 5 1 bunda 3 bilan 2 va 5 bilan 1 almashtiriladi.
2 3 4 1 5 bunda 4 bilan 1 almashtiriladi.
2 3 1 4 5 bunda 3 bilan 1 almashtiriladi.
2 1 3 4 5 bunda 2 bilan 1 almashtiriladi.
1 2 3 4 5
Bu algoritm dasturi quyidagicha bo‘ladi:

Program Sort;
Const n=5;
Var i,j,min,k,buf: Integer; a: Array[1..n] of Integer;
Begin
Writeln (‘Massivni puzirek(kupikcha) usulida tartiblashtirish’);
Write (Size:3,’ta massiv elementini kiriting’);
For k:=1 to n Do Read(a[k]);
Writeln (‘Tartiblatirish’);
For i:=1 to n-1 Do
Begin
For k:=1 to n-1 Do
Begin
If a[k]>a[k+1] then
Begin
buf:=a[k]; a[k]:=a[k+1]; a[k+1]:=buf;
End;
End;
For k:=1 to n Do Write (a[k],’ ‘); Writeln;
End;
Writeln(‘Massiv tartiblashtirildi.’);
End.

Dastur natijasi:
Massivni puzirek usulida tartiblashtirish
5 ta massiv elementini kiriting
3 2 4 1 5
Tartiblashtirish
2 3 4 1 5
2 3 1 4 5
2 1 3 4 5
1 2 3 4 5
Massiv tartiblashtirildi.

Massivda eng kichik yoki eng katta elementni izlash algoritmi ma’lumki birinchi element eng kichik (katta) deb olinib keyin boshka elementlar bilan ketma-ket solishtirilib chiqiladi. Solishtirilish oxirgi elementgacha bajariladi. Quyida bu algoritm dasturi keltirilgan:

Program MinMax;
Var i,min: Integer; a: Array[1..10] of Integer;
Begin
Writeln (‘Massivdan eng kichik elementni izlash’);
Write (’ 10-ta massiv elementini kiriting’);
For i:=1 to 10 Do Read(a[i]);
min:=1;
For i:=2 to 10 Do
If a[i] Writeln(‘Izlanayotgan eng kichik element:’,a[min]);
Writeln(‘Element nomeri’,min);
End.

Pascal dasturlash tili. 15-Qism Grafik modullar bilan ishlash

Coder — Mon, 13 Apr 2015 14:31:12 GMT

Assalomu aleykum bo'lajak dasturchilar bugun sizlar bilan Pascal dasturlash tilida yozilgan dasturlar kodlari haqida bo'ladi. Agar siz dasturlar kodlarini qanday ishlanishini va yangidan yangi algoritmlarni o'rganib borsangiz siz Pascal dasturlash tili bo'yicha ko'p bilimlarga ega bo'laolasiz.

Kompyuter grafikasi ilmiy tajriba va loyihalashning avtomatlashtirilgan tizimlarda, robototexnika va boshqa sohalarda keng ishlatiladi.
Kompyuter monitori grafik va matnli ma’lumotlarni ekranga chiqaradi. Monitor maxsus videoadapter boshqaruvida matnli va grafikli holatda ishlaydi. Matnli ish holatida kompyuter ekrani har bir qatorda 80 tadan pozitsiya bo‘lgan 25 ta satrga bo‘linadi. Grafikli ish holatida esa monitordagi har qanday tasvir xuddi televizor ekranidek, ya’ni ma’lum bir ranga bo‘yalgan nuqtalar to‘plami kabi hosil bo‘ladi. Tasvirning qanchalik tiniqligi videoadapterning imkoniyatiga, ya’ni gorizontal va vertikal bo‘yicha chiqariladigan nuqtalar miqdoriga qarab belgilanadi. Masalan, videoadapter SVGA ekranga quyidagicha - 640x480, 800x600, 1024x768 nuqtalarni beradi.

2.Ekranni grafik holatga o‘tkazish
Oddiy matnli щolatdan grafik щolatga o‘tish uchun Graph modulining InitGraph prosedurasi ishlatiladi.
InitGraph(Gd,Gm,Path);
bu erda Gd -drayver nomeri; Gm -rejim nomeri;
Path -kerakli drayverga yo‘l ko‘rsatadi.
Agar Path=’’ bo‘sh bo‘lsa drayverni joriy kotologdan izlaydi. Agar Gd=0 bo‘lsa, kerakli drayverni o‘zi avtomatik ravishda tanlaydi, ya’ni Gd=Detect. Detect nolga teng parametr. Graph - modulini chaqirish dastur bosh qismida beriladi, ya’ni
uses
Graph;
Grafik rejimni oldingi holatiga qaytarish uchun, ya’ni yopish uchun CloseGraph; prosedurasi ishlatiladi.

3.Graph modulining protsedura va funksiyalari
Ekranda har bir nuqta o‘z koordinatasiga ega. Koordinata boshi ekranning yuqori chap burchagi bo‘lib, u (0,0) dan boshlanadi. Nuqtalar koordinatasi pastga va o‘nga qarab o‘sib boradi.
Graph – modulining protsedura va funksiyalarini ko‘rib chiqamiz:
PutPixel(x,y,color); -protsedura ekranda koordinatasi (x,y) bo‘lgan nuqtani tasvirlaydi. Color parametri shu nuqtaga rang beradi.
Misol: PutPixel(100,120,Red); bu erda ekranning (100,120) nuqta qizil rangda tasvirlanadi. Red=4 nuqtaga qizil rang beradi.
GetPixel(x,y); -funksiyasi nuqta rangini aniqlaydi.
Misol: Col:=GetPixel(50,80); bu erda Col parametriga nuqta rangi yuboriladi.
Line(x1,y1,x2,y2); -protsedura koordinatalari (x1,y1) va (x2,y2) bo‘lgan kesmani chizadi.
Circle(x,y,Radius); - markazi (x,y) nuqta bo‘lgan va radiusi Radius bo‘lgan aylana chizadi.
Rectangle(x1,y1,x2,y2); -protsedura to‘g‘ri to‘rtburchak chizadi.
(x1,y1) -yuqori chap burchak koordinatasi;
(x2,y2) -pastki o‘ng burchak koordinatasi.
SetColor(Color); -protsedura rasmga rang beradi. Color rang nomeri.
Quyidagi ranglar ishlatiladi:

Rang nomeri
Rang

Rang nomeri

Rang

Bleck=0

qora

Blue=1

ko‘k

Green=2

yashil

Cyan=3

Bryuzarang

Red=4

qizil

Magenta=5

malinarang

Brown=6

jigarrang

LightGray=7

och kulrang

DarkGray=8

to‘q kulrang

LightBlue=9

och havorang

LightGreen=10

och yashil

LightCyen=11

och bryuzarang

LightRed=12

och qizil

LightGray=13

och malinarang

Yellow=14

sariq

White=15

Misol 2.
Quyidagi dastur to‘g‘ri to‘rtburchak chizadi.
Program TT;
Uses Graph;
Var gd,gm: Integer;
Begin
gd:=detect; InitGraph(gd,gm,’’);
Rectangle(30,30,120,120); Readln;
CloseGraph;
End.

Bar(x1,y1,x2,y2); -rangli yoki shtrixlangan to‘g‘ri to‘rtburchak chizish;
Bar3d(x1,y1,x2,y2,depth,top); -rangli yoki shtrixlangan paralelopeped chizish;
FillEllipse(x,y,xradius,yradius); -rangli yoki shtrixlangan ellips chizish;
SetFillStyle(Style,Color); -shtrix va rang berish. Bu erda Style shtrix, Color rang tanlovchi o‘zgarmas parametr.
Style o‘zgarmas parametr bo‘lib, u har xil shtrixlar bilan figuralarni to‘ldiradi. Ular quyidagilardir:
Const
EmptyFill=0; { fon rangi }
SolidFill=1; { joriy rangni beradi }
LineFill=2; { qalin gorizantal chiziq }
StstashFill=3; { ingichka qiyshiq chiziq }
StoshFill=4; { qalin qiyshiq chiziq }
BkStashFill=5; { qalin qiyshiq chiziq }
LtstashFill=6; { qiyshiq yo‘l-yo‘l chiziq }
HatchFill=7; { katakchalar bilan to‘ldirish }
XhatchFill=8; { qiyshiq katak bilan to‘ldirish }
InterLeaveFill=9; { qiyshiq shtrix chiziq }
WideDotFill=10; { kam nuqtalar bilan to‘ldirish }
CloseDotFill=11; { bo‘lak-bo‘lak nuqtalar }
UseFill=12; { foydvlanuvchi shtrixi }
Grafik rejimda matn yozish uchun quyidagi protseduralar ishlatiladi.
SetTextStyle(Font, Detection, Size); -kerakli shriftni ishga tushiradi.
Bu erda
Font - shriftni tanlash;
Detection - yozuv yo‘nalishini belgilash;
Size - shrift o‘lchamini tanlash.
SHrift va matn yozuvi yo‘nalishi quyidagi o‘zgarmas bilan aniqlanadi.
Const { shrift }
DefaultFont=0; { standart shrift }
TriplexFont=1; { vektorli shrift }
{ tekst yo‘nalishi }
HarizDir=0; { chapdan o‘nga }
VertDir=1; { patsdan yuqoriga }
OutTextXY(x,y,TextString); -(x,y) koordinatali nuqtadan TextString nomli matn qatorini kiritadi.

DOIMO BIZ BILAN BO'LING!!!

Dasturlar kodlari va qisqacha ma'lumotlar

Coder — Sun, 12 Apr 2015 14:22:35 GMT

SHunday masalalar borki ularni matnlar ustida ish bajibgina hal etish mumkin. Masalan, fayldagi matnlar ichidan biror bir ism yoki familiyani izlash kerak yoki bir xil ma’lumotni boshqa bir ma’lumotga almashtirish kerak yoki ular ustida biror bir operatsiyalarni bajarish kerak bo‘lsin deylik. Dasturlashda bunday masalalarni echishda belgilar va qatorlardan foydalanishga to‘g‘ri keladi. Dasturlashda ularni ishlatishda belgi va qatorli tipdagi maxsus o‘zgaruvchilar yoki o‘zgarmaslardan foydalaniladi.

Har bir belgi son bilan kodlashtirilgan. Agar dasturda klaviaturada yo‘q belgini ekrandan kiritish kerak bo‘lsa, u holda CHR funksiyasidan foydalaniladi. Masalan, Ch:=CHR(218); operatorining bajarilishi natijasida Ch belgili o‘zgaruvchi `é` belgisini o‘zlashtiradi.
Quyidagi dastur 0 dan 128 gacha bo‘lgan belgilar kodirovkasi jadvalini ekranga chiqaradi. Bu kodlardan 7 sidan boshlab 13 gachasi xizmatchi, masalan 7 kodi bilan kiritilgagn belgi tovush signalini beradi, 13 kodi esa yangi qatorga o‘tish buyrug‘ini chaqiradi.

Var
ch: Char; {belgi}
Dec: Integer; {belgining o‘nlikdagi kodi}
i, j: Integer;
Begin
Dec:=0;
For i:=0 to 16 do
Begin
Dec:=i;
For j:=1 to 8 do {sakkizta qator }
Begin
If (Dec<7) Or (Dec>=14) Then
Write (Dec:4,’-‘,’ ‘,Chr(Dec):1,Chr(179))
Else {7 dan 14 gacha belgidan chiqmaydi}
Write (Dec:4,’- ‘,Chr(179));
Dec:=Dec+16;
End;
Writeln; {yangi qatorga o‘tish}
End;
End.

Quyidagi dastur matnlarni chiqarishni rasmiylatirish, ya’ni bezashda CHR funksiyasini ishlatadi.

Var
t1, tr, b1, br, g, v: Char;
i: Integer;
Begin
t1:=Chr(218); { yuqori chap burchak belgisi }
tr:=Chr(191); { yuqori o‘ng burchak belgisi }
b1:=Chr(192); { pastki chap burchak belgisi }
br:=Chr(217); { pastki o‘ng burchak belgisi }
g:=Chr(196); { gorizontal to‘g‘ri chiziq }
v:=Chr(179); { vertikal chiziq }
Write (t1);
For i:=1 to 32 do Write(g);
Writeln(tr);
Writeln (v, ’ Ramka chizish uchun CHR ’, v);
Writeln (v, ’funksiyasini ishlatishga misol’, v);
Write (b1);
For i:=1 to 32 do Write(g);
Writeln (br);
End.

Tovush signalini 7 kodi bilan ekran orqali kiritishni, masalan dasturda ma’lumotni kiritishda agar xatolik yuz berganda yoki nato‘g‘ri ma’lumot kiritilganda ishlatish mumkin. Quyidagi dastur parolni tekshiradi, agar parol nato‘g‘ri bo‘lsa Kompyuter dinamikasi tovush signalini beradi.

Label
Bye;
Var
Password: Integer;
Begin
Write (‘Parol’); Readln (Password);
If Password<>2015 then
Begin Writeln (Chr(7), ‘Parol nato‘g‘ri!’);
Goto Bye;
End;
Bye:
End.
4.Belgili massivlar
Ketma-ketlikdagi belgilarni qayta ishlash va saqlash uchun belgili massivlarni ishlatish mumkin. Masalan, dasturda klaviaturadan familiyalarni kiritish kerak bo‘lsin. Odatda bunday masalani echishda belgili massivga ketma-ketlikdagi belgilarni kiritish bilan amalga oshiriladi. Bunda kiritilgan belgilar qatori familiyadagi harflarning soniga teng olinadi. Agar Buf belgili massiv SIZE o‘lchamga ega bo‘lsa, u holda eng sodda usulda massiv elementlarini FOR operatori yordamida kiritish mumkin:
For i:=1 to SIZE do Read (Buf[i]);
Dasturda belgili massivni kiritishda ancha effektiv bo‘lgan EOLN (End Of Line) qurilgan funksiyasidan foydalanish mumkin. Bu funksiya agar massivga belgi kiritilgan bo‘lsa TRUE qiymatni qaytaradi. Agar birorta ham belgi kiritilmagan bo‘lsa funksiya klaviaturadan kiritishni kutadi.
Quyidagi dasturda belgili massiv elementlarini kiritishda EOLN funksiyasi ishlatilgan.

const
SIZE=30;
Var
Buf: Array[1..Size] of Char;
n: Integer; {kiritilgan qatorning real uzunligi}
Begin
Write (‘->’);
n:=0;
Repeat
If Not EOLN then Begin n:=n+1; Read (Buf[n]); End;
Until EOLN OR (n=Size);
Writeln (‘Kiritilgan qator uzunligi ‘, n, ‘belgilar.’);
End.

4.Qatorlar va ularni qayta ishlash funksiyalari
Paskal tilida ketma-ketlikda berilgan belgilar qator deyiladi. Qatorlar dastur boshida STRING so‘zi bilan e’lon qilinadi. Har qanday STRING tipidagi o‘zgaruvchi ketma-ketlikdagi belgilar uzunligi 255 tadan oshmagan belgili qiymatlarni qabul qiladi. Qatorli tipdagi o‘zgaruvchilar dastur boshida quyidagicha ko‘rsatilishi kerak:
Var
nom: STRING;
yoki
nom: STRING [uzunlik];
bu erda nom – qator tipdagi o‘zgaruvchi nomi.
Misollar:
Var
name: STRING [30];
Buff, RT: STRING;
Agar e’lon qilinganda o‘zgaruvchi uzunligi ko‘rsatilmasa, unda qator uzunligi 255 belgiga teng deb qabul qilinadi. Qatorli o‘zgarmas ochiluvchi va yopiluvchi kavichka ichida yoziladi. Masalan,
Parol:=’sekret’; yoki Parol:=’1997’;
STRING tipdagi o‘zgaruvchini boshqa bir STRING tipidagi o‘zgaruvchi bilan yoki qatorli o‘zgarmas bilan =, <, >, <=, >=, <> operatorlari yordamida taqqoslash mumkin.
Quyidagi dastur parol so‘raydi, agar parol to‘g‘ri kiritilgan bo‘lsa familiyani kiritish kerak bo‘ladi.

Var
Name: String[30];
Parol: String[6];
Begin
Write (‘Parol (6 belgi)?’);
Readln(Parol);
If Parol=’sekret’ then begin
Write (‘Sizning familiyangiz?’);
Readln(Name);
Writeln(Name, ‘, Sizga ruxsat berildi.’);
End
Else Writeln(‘Parolь nato‘g‘ri! Sizga ruxsat yo‘q!’);
End.

Demak bugun siz bilan dasturlar kodlari va algoritmlar ustida ishladik , siz biroz bo'lsaham biror nima o'rganib olgan bo'lishingiz kerak. Agar siz dasturlar kodlarini yaxshilab o'rganib olgan bo'lsangiz undanda yaxshi.

DOIMO BIZ BILAN BO'LING!!!

Pascal dasturlash tili. 14-Qism. Sanoqli va cheklangan toifalar haqidama'lumot

Coder — Sun, 29 Mar 2015 14:21:09 GMT

Bugungi mavzuda SANOQLI va CHEKLANGAN toifalarni o’rganib chiqamiz.

Pascal dasturlash tilida standart toifalardan (real, byte, integer, char, string) tashqari dasturchi o’z dasturida yangi ma’lumotlar toifasini hosil qilishi mumkin. Bunday ma’lumotlar toifasiga dasturchi tomonidan aniqlangan ma’lumot toifalari deyiladi.

Dasturchi tomonidan aniqlangan ma’lumot toifalari, Type xizmatchi so’zidan keyin keltiriladi.

Type Kun = (Dushanba, Seshanba, Chorshanba, Payhanba, Juma, Shanba, Yakshanba);

Fasllar = (Qish, Bahor, Yoz, Kuz);

Kun va Fasllar toifalari, dasturchi tomonidan aniqlangan sanoqli ma’lumot toifasidir. Sanoqli toifa tartibi raqami noldan boshlanadi. Ya’ni Fasllar toifasidagi Qish elementi tartib raqami nol, Kuz elementiniki esa 3 bo’ladi.

Qish < Bahor < Yoz < Kuz;

Dasturda bir nechta sanoqli toifalardan foydalanish mumkin. Lekin bir elementni bir nechta saoqli toifa elementi bo’lishi mumkin emas.

Pred (X) – X dan oldingi qiymatni aniqlaydi.

Succ (X) – X dan keying qiymatni aniqlaydi.

Misol : Pred (Yoz) = Bahor; Succ (Yoz) = Kuz;
Sanoqli toifa elementlarini ekranga chiqarish uchun tanlash operatoridan foydalaniladi.

Program Fasllar;

Type Fasllar = (Qish, Bahor, Yoz, Kuz);

Var Fasl : Fasllar;

Begin

For Fasl := Qish to Kuz do

Case Fasl Of

Qish : WriteLn(‘Qish’);

Bahor : WriteLn(‘Bahor’);

Yoz : WriteLn(‘Yoz’);

Kuz : WriteLn(‘Kuz’);

End;

End.

Cheklangan toifalar

Standart va dasturchi tomonidan aniqlangan toifalarga ma’lum bir cheklashlar qo’yish orqali cheklangan toifalar hosil qilinadi. Cheklangan toifalarni e’lon qilish bo’limida ham, o’zgaruvchilarni e’lon qilish bo’limida ham e’lon qilish mumkin. Cheklangan toifalarga doir misollar :

Type Raqam = 0..9; { Integer toifasiga cheklama }

Fasllar = { Qish, Bahor, Yoz, Kuz }

Var s : Raqam; { Cheklanma toifasidagi o’zgaruvchi }

C : ‘A’..’Z’; { Char toifasidagi cheklanma }

F : Qish..Yoz; { Sanoqli toifa cheklanmasi }

Bu darsimizham o’z nihoyasiga yetdi.

DOIMO BIZ BILAN BO’LING!!!

Pascal dasturlash tili. 13-Qism. System modullari va protsedura, funksiyalar haqida

Coder — Sat, 28 Mar 2015 14:18:10 GMT

Bugun siz bilan System moduli protsedura va funksiyalarini o’rganib chiqamiz.

System modulining protsedura va funksiyalari barcha dasturlar uchun ochiq bo’lib, system moduli modullarni e’lon qilish bo’limida e’lon qilinishi shart emas.

Modullar haqida keyin yana batafsil to’xtalib o’tamiz. Bu mavzuda system moduli protsedura va funksiyalardan qanday foydalanishlarni ko’rib chiqamiz.

Exit – protsedurasi ishlab turgan dastur qismidan chiqib ketish. Agar protseduraga qism dasturda(keyingi darslarimizda qism dasturlar haqida batafsil to’xtalib o’tamiz) murojaat qilinsa, shu qism dasturdan chiqib ketiladi. Ya’ni boshqarilish asosiy dasturga uzatiladi. Exit protsedurasi asosiy dasturda ishlatilsa dastur tugatiladi.

Halt – protsedurasi dastur bajarilishini to’xtatish uchun ishlatiladi. Bu protseduraga qism dasturdan yoki asosiy dasturdan murojaat qilinsa dastur to’xtatiladi.

Chr (X : Byte); char – funksiyasi X qiymatga mos ASCII kodidagi bitta belgini kodini aniqlaydi.

Odr(c : char) : Byte; - funksiyasi Chr funksiyasining teskarisi, ya’ni belgini ASCII kodidagi qiymatini aniqlaydi.

Round (X) X ni yaxlitlash. Trunc (X) X ni butun qismini olish. Frac (X) X ni kasr qismini aniqlash.

Masalan X := 5,8 bo’lsin

Round (X) = 6; Trunc (X) = 5; Frac (X) = 0,8; bo’ladi.

Inc (Var X [n] : Integer ) – protsedurasi o’zgaruvchini qiymatini oshiradi. X qiymatini n ga oshirilishi lozim bo’lgan o’zgaruvchi. Agar n o’zgaruvchisi keltirilmagan bo’lsa, X ning qiymati birga oshiriladi.

Dec (Var X [n] : Integer ) – protsedurasi o’zgaruvchini qiymatini bittaga kamaytiradi. Bu protsedura Inc ni teskarisi xisoblanadi.

ODD (X) – mantiqiy funksiya butun sonning juft yoki toqligini aniqlaydi. Agar X toq son bo’lsa true, aks holda false natija bajaradi.

Pred (X) – X dan oldingi qiymatni aniqlaydi.

Succ (X) – X dan keyingi qiymatni aniqlaydi.

High (X) – joriy toifasining eng katta qiymatini aniqlash.

Low (X) – joriy toifasining eng kichik qiymatini aniqlash.

Satrlar bilan ishlovchi protsedura va funksiyalar :

Concat, Copy, Delete, Insert, Length, Pos, Str, Val – protseduralarini oldingi mavzulardan qarab olishingiz mumkin bo’ladi.

Random (N : Word); - funksiyasi tasodifiy sonni aniqlash uchun ishlatilada. Funksiya 0 va N sonlari orasidan tasodifiy son qaytaradi.

Randomize – funksiyasi tasodifiy sonlarni aniqlovchi generatorni ishga tushiradi.

System moduli protsedura va funksiyalarni mukammal darajada o’rganib chiqdik. Endi siz o’z dasturlaringizda ko’p ishlar qilaolasiz!

DOIMO BIZ BILAN BO’LING!!!

Pascal dasturlash tili. 12-Qism. While sikl operatori

Coder — Sat, 28 Mar 2015 14:14:24 GMT

Bu darsimizda siz bilan While sikl operatorini o’rganamiz. Boshda While sikl operatori haqida bilib olaylik!

Repeat operatorida siklning tanasi kamida bir marta takrorlanadi. Shu bir marta hisoblash ham yechilayaotgan masalaning mohiyatini buzib yuborishi mumkin. Bunday hollarda While sikl operatoridan foydalangan maqsadga muvofiq bo’ladi.

While sikl operatorining umumiy ko’rinishi :

While

Begin

End;

Bu yerda While (hozircha), Do (bajarmoq) xizmatchi so’zlari;

Operatorning ishlash tartibi :

Agar

DIQQAT : While sikl operatoridan, qachon

Mana aziz veb-sayt foydalanuvchilari siz bilan katta mavzuni, ya’ni 3 ta siklni o’rganib oldik.Bular :

Parametrli For sikl operatori,
Repeat sikl operatori,
While sikl operatoridir.

Biz endi ko’pgina masalalarni shu sikllar orqali yechaolamiz.

DOIMO BIZ BILAN BO’LING!!!

Pascal dasturlash tili 11-Qism. Repeat sikl operatori

Coder — Sat, 28 Mar 2015 14:12:23 GMT

Bugun siz bilan Repeat sikl operatorini o’rganamiz!

Agar siklning takrorlanishlar soni oldindan ma’lum bo’lmasa, ya’ni hisoblash jarayonida qaysidir o’zgaruvchining qiymatiga bog’liq bo’lsa u holda repeat yoki while operatoridan foydalaniladi.

Repeat operatorining umumiy ko’rinishi :

Repeat

. . . . . . . . .

Until

Bu yerda repeat (takrorlamoq), until (gacha) xizmatchi so’zlar;

Operatorning ishlash tartibi :

Repeat xizmatchi so’zidan keyin operatorlar bajariladi, keyin shart tekshiriladi. Agar shart yolg’on (false) natija bersa repeat xizmatchi so’zidan keyingi operatorlar qayta bajariladi. Shart qayta tekshiriladi, bu jarayonda shart rost (true) natija berguncha takrorlanadi.

DIQQAT : Repeat sikl operatoridan, qachon Until xizmatchi so’zidan keyingi

Mana siz bilan Repeat sikl operatorini o’rganib chiqdik, keyingi darsimizda siz bilan While sikl operatorini ham o’rganib chiqamiz!

DOIMO BIZ BILAN BO’LING!!!

Pascal dasturlash tili. 10-Qism.Sikllar "For"

Coder — Sat, 28 Mar 2015 08:48:07 GMT

Mana bugun siz bilan Pascal dasturlash tilini o’rganishni davom etamiz! Bu darsimizda sizlar bilan SIKL operatorlari ya’ni takrorlanish operatorlarini o’rganamiz! Boshda takrorlash operatorlari haqida qisqacha ma’lumotga ega bo’lib olsak.

Bir hil hisoblash jarayonlarini bir necha marotaba takrorlanishi SIKL deyiladi. Pascal dasturlash tilida sikl operatorining 3 xil turi mavjud. Bular :

Parametrli sikl operatori,
Repeat sikl operatori,
While sikl operatorlaridan tashkil topgan.

Yechilayotgan masalaga qarab, dasturchi o’zi uchun qulay bo’lgan sikl operatoridan foydalanishi mumkin.

Parametrli sikl operatori operatorining 2 xil ko’rinishi mavjud.

For A := start To finish Do

For (uchun ), To(gacha), Do(bajarmoq) xizmatchi so’zlari.

A – sikl parametri; start – sikl parametrining boshlang’ich qiymati; finish – sikl parametrining oxirgi qiymati; sikl tanasi – bir yoki bir nechta operatorlar to’plami. Sikl operatorining bu ko’rinishida start <= finish bo’lishi shart! Agar start > finish bo’lsa sikl tanasi biror marta ham bajarilmaydi.

Sikl parametrlariga ( A, start, finish) bular kiradi va bu o’zgaruvchlariga faqat butun qiymatlar berilishi shart! Agar bu parametrlarga haqiqiy sonlar berilsa xatolik yuzaga keladi.

Operatorning ishlash tamoyili :

Sikl parametri (A), sikl parametri boshlang’ich qiymati (start) nio’zlashtiradi va sikl tanasi bajariladi. Keyin sikl parametric (A) birga oshirilib, sikl tanasi yana bajariladi. Bu jarayon toki sikl parametri (A), sikl parametrining oxirgi qiymati (finish) ga tenglashgunga qadar davom etadi.

Sikl takrorlanishi davomida bajarilishi lozim bo’lgan operatorlar majmuasi sikl tanasi deyiladi. Sikl tanasi sifatida bir yoki bir nechta operatordan foydalanish mumkin. Agar sikl tanasida bir nechta operatordan foydalanoqchi bo’lsak bu operatorlarni “Begin End” xizmatchi so’zlari orasiga olishimiz kerak.

Break – protsedurasi har qanday sikl operatoriga qo’llash mumkin. Bu protsedura sikl tugatilishining ta’minlaydi. Ya’ni boshqarilishni sikl operatoridan keyingi operatorga uzatiladi.

Continue – protsedurasi har qanday sikl operatoriga qo’llash mumkin. Bu protsedura sikl parametrining keying qiymatini qabul qilishni ta’minlaydi. Boshqacha so’z bilan aytganda sikl tanasi tugatiladi. Bunda siklning o’zi tugatilmaydi.

Misol : n natural son berilgan, Birdan n gacha bo’lgan sonlar yig’indisini hisoblovchi programma tuzilsin.

Program sikl;

Var i, n, a : integer;

Begin

Write(‘N = ’); ReadLn(n);

a := 0;

For i := 1 To n Do

s := s + 1;

WriteLn(‘ Yig’’indi = ’, s);

ReadLn;

End.

Ayrim paytlarda sikl parametri o’sib boorish emas, aksincha kamayib borish tartibida o’zgartirish mumkin. Bu sikl operatorning ikkinchi xil ko’rinishidir.

2 – For A := start DOWNTO finish

Bu yerda DOWNTO (gacha kamayib) – tilning xizmatchi so’zi.

Bu operator sikl parametri (A), sikl parametri boshlang’ich qiymati (start) ni o’zlashtiradi va sikl tanasi (

Eslatma : Sikl parametrlari haqiqiy toifali bo’lishi mumkin emas.

Mana bugun sizlar bilan For siklini o’rganib chiqdik, keying darslarimizda qolgan sikl operatorlarni o’rganamiz!

DOIMO BIZ BILAN BO’LING!!!

Pascal dasturlash tili. 9-Qism. Shartsiz o'tish operatori.

Coder — Mon, 23 Mar 2015 02:59:52 GMT

Bugun darsimizda shartsiz o'tish operatorini o'rganamiz!

Shartsiz o'tish operatorini iloji boricha programmada ishlatmaslik tavsiya qilinadi. Chunki shartsiz o'tish operatori programma strukturasini buzilishiga olib kelishi mumkin. Agar shartsiz o'tish operatorini programmangizda ishlatishga qaror qilgan bo'lsangiz juda ehtiyot bo'lib ishlating. Quyidagilarga ahamiyat bering : shartsiz o'tish operatori orqali programmadan qism programmaga va shuningdek qism programmadan asosiy programmaga o'tib bo'lmaydi. Shuningdek sikl operatordan chiqib bo'lmaydi va shartsiz o'tish operatori orqali siklga yoki shart operatori qismlariga o'tib bo'lmaydi. Boshqa o'rinlarda shartsiz o'tish operatori orqali programmaning istalgan qismiga o'tish mumkin.

Shartsiz o'tish operatori umumiy ko'rinishi:

GOTO

Goto operatoridan keyin boshqarilishi kerak bo'lgan

Pascal tilida metkalar ikki hil bo'ladi :

1. 0..9999 oraliqdagi butun sonlar.

2. Identifikatorlar.

Programmada ishlatiladigan metkalarni e'lon qilish uchun , e'lon qilish bo'limida "Label" da keltirilishi shart.

Bosh operator :

Bo'sh operator hech qanday vazifa bajarmaydi. Boshqa operatorlar kabi bo'sh operator ham shartsiz o'tish operatoridan keyin qo'llanishi mumkin.

Namuna:

Label 4, 6, metka1;

Metka har qanday operator oldidan ishlatilishi mumkin. Shuningdek shart operatori oldidan ham.

Misol: N natural sonini kiritishni taklif qiluvchi programma tuzilsin. Agar natural bo'lmagan son kiritilsa, qayta kiritish taklif qilinsin!

Program shartsiz_otish;

Label kiritish;

Var n : Real;

Begin

kiritish: Write('N='); ReadLn(n);

if (n < > trunc(n) ) or (n <= 0) then

Begin

WriteLn('Natural son kiriting!');

Goto kiritish;

End;

ReadLn;

End.

Mana bugungi darsimizda siz bilan shartsiz o'tish operatori ya'ni Goto bilan tanishib va o'rganib chiqdik.

DOIMO BIZ BILAN BO'LING!!!

Pascal dasturlash tili. 8-Qism ... Tanlash operatori

Coder — Sun, 15 Mar 2015 17:49:06 GMT

Boshqarish uzatish operatorlaridan yana biri Tanlash operatori. Tanlash operatori asosan bir nechta qiymatdan, o'zgaruvchiga mos tanlashda va qiymatlarga mos ravishda boshqarishni uzatishda ishlatiladi.

Tanlash operatorining umumiy ko'rinishi :

Case

......

[else

End;

Tanlash operatorida boshqarilish o'zgaruvchiga mos ravishda qiymatlarga uzatiladi va mos operator ishga tushadi. ELSE operatori birorda ham qiymat o'zgaruvchiga to'g'ri kelmasa ishlatiladi. ELSE operatorini dastur kodida yozmasdan ya'ni ishlatmasdan tashlab ketish ham mumkin.

Eslatma : Dasturlashga oid kitoblarni o'qiganingizda , biror operatorning umumiy ko'rinishining to'rtburchak qavs [ ] belgisi oralig'ida yozilgan qismini ishlatmasdan tashlab ketish mumkin. Operatorning bu qismidan foydalanish ixtiyoriy bo'ladi!

Agar tanlash operatorida bir nechta qiymatga ega bir hil operator ishlatiladigan bo'lsa, bu qiymatlarni vergul orqali yozish mumkin bo'ladi.

DOIMO BIZ BILAN BO'LING!!!